રુદ્રાભિષેક શું છે?
રુદ્રાભિષેકમાં શ્રી રુદ્રમ્ નો પાઠ કરતાં શિવલિંગ પર જળ અથવા અન્ય નિર્ધારિત દ્રવ્યો અર્પણ કરવામાં આવે છે. શ્રી રુદ્રમ્ કૃષ્ણ યજુર્વેદનું એક વૈદિક સ્તોત્ર છે. (સ્રોત: કૃષ્ણ યજુર્વેદ (તૈત્તિરીય સંહિતા), કાંડ 4, 4.5 (નમકમ્), 4.7 (ચમકમ્); શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા)
જન્મ તિથિએ રુદ્રાભિષેક શા માટે કરવો?
જન્મ તિથિ પર રુદ્રાભિષેક દીર્ઘાયુ અને કષ્ટોમાંથી રક્ષણની પ્રાર્થના સાથે કરવામાં આવે છે. આ અષ્ટમી, ત્રયોદશી અને ચતુર્દશી પર વિશેષ રૂપે અનુકૂળ માનવામાં આવે છે, છતાં પારિવારિક અને સંપ્રદાય પરંપરાને પ્રથમ સ્થાન આપવું જોઈએ. (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા; ધર્મસિંધુ (ધર્મશાસ્ત્રના નિબંધ ગ્રંથોમાં આજીવન જન્મ-તિથિ અનુષ્ઠાનનું વર્ણન છે; વિશિષ્ટ વિધિની પસંદગી વ્યક્તિની પરંપરા અને પારિવારિક રીતિ પર નિર્ભર રહે છે.))
તમારા જન્મ સમયે કઈ ચંદ્ર તિથિ હતી તે જાણતા નથી? અમારા કેલ્ક્યુલેટરથી તમારી જન્મ તિથિ જાણો.
પરંપરાગત અભિષેક દ્રવ્યો અને તેનું ધાર્મિક ફળ
| અભિષેક દ્રવ્ય (સામગ્રી) | ધાર્મિક ફળ / માન્યતા |
|---|---|
| જળ (શુદ્ધ જળ) | શુદ્ધિ અને વરસાદની પ્રાર્થના (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા) |
| ગંગાજળ | પૂર્વ પાપોમાંથી શુદ્ધિ અને મુક્તિની પ્રાર્થના (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા) |
| દૂધ (દુગ્ધ) | દીર્ઘાયુ, સંતાન અને માનસિક શાંતિ (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા; ધર્મસિંધુ (જ્યાં માત્ર એક જ દ્રવ્ય ઉપલબ્ધ હોય, ત્યાં સામાન્ય રીતે દૂધનો ઉપયોગ સૌથી વધુ થાય છે.)) |
| દહીં (દધિ) | સમૃદ્ધિ અને કુટુંબની વૃદ્ધિ (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા) |
| ઘી (ઘૃત) | સ્વાસ્થ્ય અને રોગોથી રક્ષણ (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા) |
| મધ (મધુ) | ઋણમાંથી મુક્તિ અને વાણીમાં મધુરતા (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા) |
| શેરડીનો રસ (ઇક્ષુ રસ) | ધન અને સંતોષ (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા) |
| પંચામૃત | સર્વાંગી શુભતા; સંક્ષિપ્ત પૂજા માટે સામાન્ય વિકલ્પ (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા) |
| તલનું તેલ | કષ્ટો અને ગ્રહ દોષોમાંથી મુક્તિની પ્રાર્થના (સ્રોત: શિવ પુરાણ (સામાન્ય પૂજાની સરખામણીમાં ઉપચારાત્મક સંદર્ભોમાં તેલ અભિષેકનું વિધાન વધુ જોવા મળે છે.)) |
| ભસ્મ (વિભૂતિ) | વૈરાગ્ય ભાવ; અભિષેક ક્રમનું અંતિમ સમર્પણ (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા) |
રુદ્રાભિષેકની સરળ પૂજા-વિધિ અને ક્રમ
- સ્નાન અને સંકલ્પ. સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કરો અને પૂર્વ અથવા ઉત્તર દિશા તરફ મુખ રાખીને બેસો. સંકલ્પમાં તમારું નામ, ગોત્ર, તિથિ અને પૂજાનો હેતુ વ્યક્ત કરો. (સ્રોત: ધર્મસિંધુ)
- આચમન અને ગણેશ પૂજન. આચમન કરો, પછી ભગવાન ગણેશનું પૂજન કરો અને પ્રાર્થના કરો કે પૂજા નિર્વિઘ્ન સંપન્ન થાય. (સ્રોત: નિર્ણયસિંધુ)
- શિવલિંગ પર રુદ્રનું આવાહન. પંચાક્ષરી મંત્રથી રુદ્રનું આવાહન કરો અને પુષ્પ તથા અક્ષત અર્પણ કરો. (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા)
- શ્રી રુદ્રમ્ પાઠ સાથે અભિષેક. નમકમ્ અને ચમકમનો પાઠ કરતાં કરતાં શિવલિંગ પર દ્રવ્યોની અખંડ ધારા અર્પણ કરો. જો પૂર્ણ પાઠ શક્ય ન હોય, તો પંચાક્ષરી અથવા મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જપ કરો. (સ્રોત: કૃષ્ણ યજુર્વેદ (તૈત્તિરીય સંહિતા), કાંડ 4, 4.5 (નમકમ્), 4.7 (ચમકમ્); શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા)
- બિલીપત્ર અને પૂજા સામગ્રી અર્પણ. અખંડ ત્રિદલ બિલીપત્ર, શ્વેત પુષ્પ અને તમારી પરંપરા અનુસાર અન્ય સામગ્રી અર્પણ કરો. (સ્રોત: શિવ પુરાણ, વિધ્યેશ્વર સંહિતા)
- ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્ય. ધૂપ, ગાયના ઘીનો દીવો અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો. (સ્રોત: ધર્મસિંધુ)
- આરતી, પ્રદક્ષિણા અને વિસર્જન. આરતી અને પ્રદક્ષિણા સાથે સમાપન કરો. ત્યારબાદ યોગ્ય દાન કરો તથા માતા-પિતા અને વડીલોના આશીર્વાદ લો. (સ્રોત: ધર્મસિંધુ; ભવિષ્ય પુરાણ)
મહામૃત્યુંજય મંત્ર અને ભાવાર્થ
ૐ ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્ધનમ્ । ઉર્વારૂકમિવ બન્ધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાત્ ॥ભાવાર્થ: અમે ત્રિનેત્રધારી ભગવાન શિવનું યજન કરીએ છીએ, જે સુગંધિત અને પુષ્ટિને વધારનારા છે. જેમ પાકેલું ફળ બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે, તેમ અમે મૃત્યુમાંથી મુક્ત થઈએ, પરંતુ અમૃતત્વથી વિમુખ ન થઈએ.સ્રોત: કૃષ્ણ યજુર્વેદ (તૈત્તિરીય સંહિતા), 1.8.6 (આ જ શ્લોક ઋગ્વેદ 7.59.12 માં પણ જોવા મળે છે.)
શાસ્ત્રીય સ્રોત અને જરૂરી નોંધ
અહીં આપેલ તમામ ધાર્મિક માર્ગદર્શન ધર્મસિંધુ, નિર્ણયસિંધુ, મુહૂર્તચિંતામણિ અને શિવ પુરાણ જેવા પ્રામાણિક ગ્રંથો પર આધારિત છે. અધ્યાય કે શ્લોક ક્રમાંક માત્ર ત્યાં જ દર્શાવ્યા છે જ્યાં મૂળ ગ્રંથમાંથી તેની ચકાસણી થઈ ચૂકી છે.
જુદા જુદા ગ્રંથો, સંપ્રદાયો અને પ્રાદેશિક પરંપરાઓમાં પૂજા-વિધિમાં થોડો મતભેદ હોઈ શકે છે. આવા મુખ્ય ભેદ અહીં સ્પષ્ટ રીતે જણાવવામાં આવ્યા છે. તમારી પારિવારિક અને કુળ પરંપરા હંમેશાં સર્વોપરી રહે છે.
