એકાદશી શુક્લ પક્ષ (વધતો તબક્કો) અને કૃષ્ણ પક્ષ (ઘટતો તબક્કો) બંનેમાં અગિયારમી તિથિ (ચંદ્ર દિવસ) છે. એક વર્ષમાં 24 એકાદશી હોય છે, જેમાંથી દરેકનું પોતાનું અનન્ય મહત્વ અને આધ્યાત્મિક લાભ છે.

'એકાદશી' શબ્દ સંસ્કૃતમાંથી લેવામાં આવ્યો છે, જ્યાં 'એક' નો અર્થ એક અને 'દશ' નો અર્થ દસ છે, જે અગિયારમા દિવસને સૂચવે છે. હિંદુ ધર્મમાં આ દિવસ ઉપવાસ, ધ્યાન અને આધ્યાત્મિક પ્રથાઓ માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.

એકાદશી વ્રતનું પાલન કરવાથી શરીર અને મનની શુદ્ધિ થાય છે, નકારાત્મક કર્મ દૂર થાય છે, અને વ્યક્તિ દિવ્યની નજીક આવે છે. એવું કહેવાય છે કે એકાદશી પર ઉપવાસ કરવાથી ઇંદ્રિયોને નિયંત્રિત કરવામાં અને આત્મ-અનુશાસન વિકસિત કરવામાં મદદ મળે છે.

એકાદશીને આધ્યાત્મિક પ્રથાઓ માટે સૌથી શુભ દિવસોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે, મન સ્વાભાવિક રીતે આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિઓ તરફ ઝુકાવ ધરાવે છે, જે પ્રાર્થના, ધ્યાન અને ભક્તિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું સરળ બનાવે છે.

હિંદુ શાસ્ત્રો મુજબ, એકાદશી વ્રતનું પાલન કરવાથી શરીરમાંથી ઝેરીલા પદાર્થો અને મનમાંથી નકારાત્મક વિચારોની સફાઈ થાય છે. તે શારીરિક સ્વાસ્થ્ય, માનસિક સ્પષ્ટતા અને આધ્યાત્મિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કહેવાય છે.

દરેક એકાદશી એક વિશિષ્ટ દેવતા સાથે જોડાયેલી છે અને તેના અનન્ય લાભ છે. એકાદશી પર ઉપવાસ કરવાથી આશીર્વાદ મળે છે, અવરોધો દૂર થાય છે, અને જન્મ-મૃત્યુના ચક્રમાંથી મોક્ષ (મુક્તિ) પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ મળે છે.

સફળા એકાદશી ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત એક મહત્વપૂર્ણ વ્રત છે, જે પોષ મહિનાના (ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરી) કૃષ્ણ પક્ષની અગિયારમી તિથિ (એકાદશી) પર મનાવવામાં આવે છે.

'સફળા' શબ્દનો અર્થ છે 'ફળદાયી' અથવા 'સફળ', જે સૂચવે છે કે આ એકાદશીનું પાલન કરવાથી સફળતા અને સમૃદ્ધિ મળે છે. ભક્તો આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદ માટે પ્રાર્થના કરે છે જેથી તેમની ઇચ્છાઓ પૂરી થાય, અવરોધો દૂર થાય અને સમગ્ર કલ્યાણ થાય.

ભવિષ્ય પુરાણ મુજબ, ચંપકનગરના રાજા મહીષ્મતા અને તેમની રાણીએ ઋષિ લોમશની સલાહ પર સફળા એકાદશીને મોટી ભક્તિ સાથે પાળી હતી. તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને, ભગવાન વિષ્ણુએ તેમને એક પુત્રનો આશીર્વાદ આપ્યો જે પછીથી એક મહાન રાજા બન્યો, જે આ એકાદશીના પ્રામાણિક પાલનની પરિવર્તનકારી શક્તિને ઉજાગર કરે છે.

સફળા એકાદશી મન, શરીર અને આત્માને શુદ્ધ કરવા માટે માનવામાં આવે છે, જેનાથી આધ્યાત્મિક વિકાસ અને આંતરિક શાંતિ મળે છે. એવું કહેવાય છે કે તે ભૂતકાળના પાપો અને કર્મિક બોજને દૂર કરે છે, જીવનમાં સમૃદ્ધિ, આરોગ્ય અને સફળતાનો આશીર્વાદ લાવે છે.

આ એકાદશીને પ્રામાણિકતા અને ભક્તિ સાથે પાળવાથી ભક્તોને ભૌતિક સફળતા અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન બંને પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ મળે છે, જેનાથી તેઓ ભગવાન વિષ્ણુની દિવ્ય ઊર્જાઓ સાથે સંરેખિત થાય છે.

આ દિવસ ઇચ્છાઓની પૂર્તિ, પોતાના માર્ગમાંથી અવરોધોને દૂર કરવા અને સમગ્ર કલ્યાણ અને સમૃદ્ધિ માટે દિવ્ય આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવા માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.

• એકાદશી દિવસે સૂર્યોદયથી વ્રત શરૂ કરો અને આગલા દિવસે (દ્વાદશી) સૂર્યોદય પછી તોડો.
• એકાદશી પર અનાજ, બીન અને ડુંગળી, લસણ જેવી કેટલીક શાકભાજીનો સેવન કરશો નહીં.
• વ્રત દરમિયાન ફક્ત ફળ, દૂધ, બદામ અને આલુ, શકરકંદ જેવી મૂળ શાકભાજીનો સેવન કરો.
• દિવસને પ્રાર્થના, ધ્યાન, શાસ્ત્ર વાંચવા અને મંત્ર જપમાં વિતાવો.
• મંદિરોની મુલાકાત લો અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરો, જેની એકાદશી પર ખાસ કરીને પૂજા કરવામાં આવે છે.
• આ દિવસે બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરો અને નકારાત્મક વિચારો, ક્રોધ અને દલીલોથી દૂર રહો.
• દાનના કાર્ય તરીકે જરૂરતમંદોને ખોરાક, કપડાં અથવા પૈસા દાન કરો.
• એકાદશીની રાત્રે જાગરણ કરો અને આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ રહો.
• દ્વાદશી દિવસે સૂર્યોદય પછી, પ્રાધાન્યતા નિર્દિષ્ટ સમય સીમા દરમિયાન વ્રત તોડો (પારણ).
• દિવસભર સકારાત્મક અને શાંતિપૂર્ણ માનસિકતા જાળવી રાખો.

• સવારે વહેલા ઊઠો, પવિત્ર સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ કપડાં પહેરો.
• કડક ઉપવાસ કરો, અનાજ, ફળીઓ અને કેટલીક શાકભાજીઓથી દૂર રહો. કેટલાક સંપૂર્ણ ઉપવાસ પસંદ કરે છે, જ્યારે અન્ય ફળો અને દૂધનો સેવન કરી શકે છે.
• ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ અથવા છબી સાથે એક વેદી સ્થાપિત કરો અને ભક્તિ સાથે પૂજા કરો.
• ભગવાન વિષ્ણુને તાજા ફૂલો, તુલસીના પાંદડા, ફળો, નાળિયેર, અગરબત્તી અને દીવા અર્પણ કરો.
• વિષ્ણુ સહસ્રનામ (વિષ્ણુના હજાર નામ) નો પાઠ કરો અને 'ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય' જેવા મંત્રોનો જપ કરો.
• રાત્રે જાગરણ કરો અને ભગવાન વિષ્ણુ પર ભક્તિ ગીતો (ભજનો), કીર્તનો અને ધ્યાનમાં સામેલ રહો.
• દ્વાદશી પર જરૂરતમંદોને ખોરાક, કપડાં અથવા દાન આપીને દાન કરો, જે કરુણા અને ઉદારતાનું પ્રતીક છે.
• દ્વાદશી દિવસે સૂર્યોદય પછી નિર્દિષ્ટ પારણ સમય દરમિયાન વ્રત તોડો.
• દિવસભર શુદ્ધ અને ભક્તિપૂર્ણ માનસિકતા જાળવી રાખો, ભગવાન વિષ્ણુના દિવ્ય ગુણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
• ભગવાન વિષ્ણુના શિક્ષણો પર વિચાર કરો અને બધા પ્રયાસોમાં સફળતા અને સમૃદ્ધિ માટે તેમનો આશીર્વાદ માંગો.

• શારીરિક વિષહરણ: ઉપવાસ પાચન તંત્રને સાફ કરવામાં અને શરીરમાંથી ઝેરીલા પદાર્થોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
• માનસિક સ્પષ્ટતા: ઉપવાસ અને ધ્યાનની પ્રથા ફોકસ અને માનસિક સ્પષ્ટતામાં સુધારો કરે છે.
• આધ્યાત્મિક વિકાસ: એકાદશીનું નિયમિત પાલન આત્મ-અનુશાસન અને આધ્યાત્મિક જાગૃતિ વિકસિત કરવામાં મદદ કરે છે.
• કર્મ શુદ્ધિ: એવું માનવામાં આવે છે કે એકાદશીનું પાલન કરવાથી નકારાત્મક કર્મ ઘટે છે અને સકારાત્મક કર્મ જમા થાય છે.
• સ્વાસ્થ્ય લાભ: એકાદશી પર ઉપવાસ કરવાથી ચયાપચયને નિયંત્રિત કરવામાં અને સમગ્ર સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
• દિવ્ય આશીર્વાદ: ભક્તો માને છે કે એકાદશીનું પાલન કરવાથી ભગવાન વિષ્ણુનો આશીર્વાદ મળે છે.
• આંતરિક શાંતિ: ઉપવાસ અને પ્રાર્થનાની પ્રથા આંતરિક શાંતિ અને શાંતિ પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે.
• મોક્ષ: એકાદશીનું નિયમિત પાલન જન્મ-મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિ પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે.

સફળા એકાદશી પર, ભક્તો ભક્તિના પ્રતીક તરીકે ભગવાન વિષ્ણુને વિશેષ વસ્તુઓ અર્પણ કરે છે:

• તુલસીના પાંદડા (પવિત્ર તુલસી) - ભગવાન વિષ્ણુને ખૂબ પ્રિય માનવામાં આવે છે
• તાજા ફૂલો, ખાસ કરીને ગુલદાઉદી અને જાસ્મિન
• કેળા, સફરજન અને નાળિયેર જેવા ફળો
• લાડુ, પેડા અથવા હલવા જેવી મીઠાઈઓ
• આરતી માટે અગરબત્તી અને કપૂર
• પરંપરાગત પ્રસાદ તરીકે નાળિયેર અને પાનના પાંદડા